Strona główna / Choroby / Krzywica u niemowląt i dzieci – przyczyny, objawy i leczenie

Krzywica u niemowląt i dzieci – przyczyny, objawy i leczenie



badanie krzywicy u dzieckaKrzywica to choroba ogólnoustrojowa polegająca na upośledzonej mineralizacji kości, która wynika z zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej. Pojęcie “krzywica” odnosi się głównie do dzieci, bowiem to właśnie u nich w trakcie intensywnego rozwoju kośćca dochodzi do typowych zmian rozwojowych.


Najczęstszą przyczyną krzywicy jest niedobór witaminy D3, więc zapobieganie tej chorobie jest stosunkowo łatwe i polega na odpowiedniej suplementacji tej witaminy. Krzywica najczęściej występuje u maluchów pomiędzy 3. a 24. miesiącem życia. Nieleczona może powodować nieodwracalne skrzywienia i deformacje w obrębie kręgosłupa, jak również szpotawość i koślawość kończyn.

Przyczyny krzywicy i niedobory witaminy D3 u dziecka

Niedobór witaminy D3 w organizmie dziecka może być spowodowany:

  • niedostateczną jej ilością w spożywanym pokarmie – zawartość witaminy D3 w mieszankach dla niemowląt jest zbyt niska, dlatego dzieci karmione sztucznie butelką są na nią bardziej narażone;
  • niedostatecznym kontaktem malca z promieniami ultrafioletowymi stymulującymi syntezę witaminy D3 w skórze. Klimat nas nie rozpieszcza – jesienią i zimą słońca mamy jak na lekarstwo, więc aby nie doprowadzić do powstania niedoborów, musimy sięgać po suplementy. Natomiast latem, gdy słońca jest sporo i wydawać by się mogło, że naszemu dziecku nie zabraknie tej cennej witaminy, pojawia się kolejna pułapka. Smarując malca kremem z wysokim filtrem przeciwsłonecznym skutecznie blokujemy naturalny proces tworzenia się witaminy D3 w skórze. Z tego wynika, że niezależnie od pory roku powinniśmy podawać dziecku preparaty zawierające witaminę D3.

Brak witaminy D3 powoduje zaburzenia wchłaniania wapnia z jelit, nadmierne wydzielanie fosforanów z moczem oraz spadek ilości wapnia w surowicy krwi. W wyniku tego młody organizm, próbując utrzymać prawidłowy poziom wapnia, zaczyna wytwarzać parathormon, który wykorzystuje wapń z kośćca, co w konsekwencji prowadzi do odwapnienia, a następnie krzywicy.

Inne przyczyny krzywicy u niemowląt:

  • niedobór wapnia;
  • nadmiar fosforanów w diecie (u niemowląt przekarmianych mlekiem krowim, pełnym). Nadmiar fosforanów hamuje wchłanianie wapnia;
  • genetyczne defekty metaboliczne – np. nadwrażliwość na witaminę D3, wady kanalika nerkowego.

Które dzieci są w grupie ryzyka zachorowania na krzywice dziecięcą?

  • dzieci między 3. miesiącem a 2. rokiem życia;
  • dzieci mieszkające w dużych miastach, gdzie znaczna część promieni nadfioletowych pochłaniana jest przez dym i kurz;
  • wcześniaki i bliźnięta – ponieważ przychodzą na świat wcześniej niż donoszone noworodki, posiadają mniejsze zapasy witaminy D3 z okresu prenatalnego;
  • noworodki z niską wagą urodzeniową, u których odnotowuje się znaczący i systematyczny przyrost wagi;
  • dzieci karmione sztucznie lub mieszanie;
  • dzieci szybko rosnące i otyłe;
  • dzieci, które mało czasu spędzają na dworze;
  • dzieci zbyt grubo ubierane i nadmierne chronione przed promieniami słonecznymi (np. smarowane kremami z wysokimi filtrami);
  • dzieci nieotrzymujące witaminy D3 w kroplach;
  • dzieci leczone lekami przeciwdrgawkowymi, cierpiące na częste biegunki, zapadające na częste infekcje;
  • dzieci przekarmiane mlekiem krowim.

Zapobieganie krzywicy i profilaktyka

Najlepszym sposobem na zapobieganie krzywicy jest… karmienie piersią! Kobiecy pokarm, oprócz znanych wszystkim zbawiennych właściwości, posiada również odpowiedni poziom witaminy D3 (oczywiście jeśli matka odżywia się prawidłowo, a jej dieta jest zróżnicowana i odpowiednio zbilansowana). Jednak karmienie piersią nie zawsze jest możliwe, więc producenci mieszanek mlecznych dla niemowląt i małych dzieci postanowili wzbogacić swoje produkty o tę niezwykle ważną witaminę.

Jej ilość również nie pokrywa dziennego zapotrzebowania (zwłaszcza jeśli dziecko ma słaby apetyt i pije niewielkie ilości mieszanki mlecznej). Dlatego też każdemu dziecku od 3. tygodnia życia zaleca się podawanie witaminy D3 w kroplach (np. Vigantol) w ilości 400 jednostek na dobę. W żadnym wypadku nie należy na własną rękę przerywać podawania witaminy D3 ani zmieniać zaleconej przez lekarza dawki.

Kolejnym niezwykle ważnym i skutecznym sposobem jest “wystawianie” dziecka na odpowiednią ilość promieni UV. Nie oznacza to wcale, że musisz przesiadywać z malcem godzinami na palącym słońcu. Powinnaś wiedzieć, że zaledwie 1 minuta naświetlania promieniami odbitymi np. od liści lub parasola (więc w cieniu) wpływa na wytworzenie się odpowiedniej dziennej dawki witaminy D. Niestety w naszym klimacie jedynym “dobrym” okresem jest lato, więc w pozostałych porach roku i tak musimy wspomagać się sztuczną suplementacją.

Jeśli jesteś w ciąży, już teraz zadbaj o to, by w Twojej diecie znalazły się warzywa, owoce, jajka, chude mięso, tłuste morskie ryby, mleko i masło. Dzięki temu Twój niemowlak przyjdzie na świat z odpowiednimi zapasami.

Typowe objawy krzywicy u dziecka

Objawy krzywicy możemy podzielić na:

A) OBJAWY OGÓLNOUSTROJOWE:

  • apatia lub niepokój i drażliwość;
  • obniżone napięcie mięśniowe, którego efektem jest rozlany (tzw. żabi) brzuch oraz tendencja do występowania przepukliny;
  • spowolniony rozwój fizyczno-ruchowy;
  • opóźnione ząbkowanie;
  • skłonność do wzdęć i zaparć;
  • obniżona odporność;
  • powiększenie wątroby i śledziony;
  • wzmożona potliwość potylicy;
  • dermografizm – reakcja skóry na potarcie lub podrażnienie, cechująca się powstaniem w tym miejscu białych lub czerwonych pręg.

B) OBJAWY KOSTNE

Wczesne:

  • rozmiękanie kości czaszki (głównie na potylicy), co prowadzi do spłaszczenia tylnej części główki;
  • opóźnione zarastanie ciemiączka;
  • różaniec krzywiczy, czyli zgrubienia na granicy chrzęstnej i kostnej żeber;
  • bruzda Harrisona, czyli wklęśnięcie żeber w okolicy przepony;
  • zgrubienia nadgarstków.

Objawy wczesne często ustępują samoistnie z wiekiem – całkowicie lub częściowo.

Późne:

  • zniekształcenia klatki piersiowej;
  • skrzywienia kręgosłupa (czasami powstaje garb);
  • kwadratowa czaszka (zwiększony obwód głowy na skutek pogrubiałych kości);
  • szpotawość lub koślawość kończyn (objaw nieodwracalny);
  • płaskostopie;
  • deformacje miednicy u dzieci zaczynających chodzić.

Objawy późne to utrwalone deformacje, które często pozostają na całe życie.

Zakres obserwowanych zmian uzależniony jest od wielu czynników – m. in. wieku dziecka, zaawansowania choroby, szybkości wzrostu. Podejrzenie krzywicy zawsze wymaga pilnej konsultacji z lekarzem, który zleci biochemiczne badania krwi, a niekiedy wykona także zdjęcia rtg kości. Objawami laboratoryjnymi krzywicy są: spadek poziomu fosforu w surowicy krwi, wzrost poziomu fosfatazy alkalicznej oraz obniżony poziom wapnia.

Ile i jakie dawki podawać dziecku witaminy d3?

Lekarze zalecają podawanie witaminy D3 wszystkim noworodkom począwszy od 3. tygodnia ich życia w dawce 1000 jednostek na dobę. Jeśli kobieta nie przyjmowała preparatów z witaminą D3 w ostatnim trymestrze ciąży, to jej dziecko powinno zacząć ją przyjmować zaraz po narodzinach w dawce 400 jednostek na dobę. W sytuacji zwiększonego zapotrzebowania (np. u dzieci z grup ryzyka, wcześniaków i niemowlaków z ciąż mnogich) witaminę tę zaczyna się podawać od 2. tygodnia życia.

Dawka witaminy D3 zawsze ustalana jest indywidualnie i zależy m. in. od:

  • wieku dziecka;
  • wagi dziecka;
  • sposobu karmienia (sztucznie czy piersią);
  • wielkości ciemiączka;
  • miejsca zamieszkania (miasto czy wieś).

U zdrowych niemowląt nie należy przekraczać dawki 1000 jednostek dziennie. U wcześniaków dawka może wynieść nawet 2500 jednostek na dobę, a samo podawanie rozpoczyna się tydzień wcześniej niż u donoszonych noworodków, czyli w 2. tygodniu życia.

W drugim roku życia dziecka należy kontynuować podawanie witaminy D3 w dawce 400 jednostek na dobę. W porze letniej, kiedy skóra dziecka ma kontakt ze słońcem, dawkę witaminy można zmniejszyć, a w niektórych przypadkach nawet zrezygnować z jej podawania. Ostateczna decyzja należy jednak zawsze do lekarza.

Leczenie krzywicy u dziecka

Przy zdiagnozowanej krzywicy malec otrzymuje co najmniej 4000 (do nawet 10000) jednostek witaminy dziennie i poddawany jest kontroli lekarskiej raz na trzy tygodnie. Bardzo pomocne jest monitorowanie postępów leczenia przy pomocy badań laboratoryjnych – zwłaszcza próby Sułkowicza.

Leczenie trwa kilka tygodni i nie należy spodziewać się szybkiego ustąpienia objawów klinicznych. Obecnie nie stosuje się dawek uderzeniowych. Leczenie jest rozłożone w czasie, a pierwsze oznaki poprawy można dostrzec w badaniu radiologicznym (RTG) nadgarstka. W następnej kolejności dochodzi do poprawy parametrów biochemicznych, natomiast cofnięcie objawów klinicznych ma miejsce jako ostatnie.

Pamiętaj!

Systematyczna podaż witaminy D3 w dawce 400-800 jednostek na dobę (1-2 krople preparatu) skutecznie chroni malca przed wystąpieniem objawów krzywicy.

Jak podawać dziecku witaminę D3 ?

  • najwygodniejsze są preparaty z wit. D w kroplach;
  • krople należy podawać bezpośrednio do buzi dziecka;
  • witaminę D3 najlepiej podawać przed karmieniem, ponieważ jest ona rozpuszczalna w tłuszczach;
  • kropli nie należy dodawać do butelki z mlekiem z uwagi na duże straty związane m. in. z osadzaniem się witaminy na ściankach butelki oraz na ryzyko spożycia zbyt małej ilości mleka (wówczas witamina D3 nie zostanie przyjęta w pełnej dawce);
  • przy zakraplaniu preparatu prosto do buzi dziecka należy uważać, by dziecko się nie zakrztusiło.

Nadmiar witaminy D3 szkodzi!

Wszyscy doskonale wiemy, że z witaminami nie wolno przesadzać – nie inaczej jest z witaminą D3! Jej przedawkowanie jest równie groźne co niedobór, więc do tematu powinniśmy podejść bardzo rozsądnie.

Objawy przedawkowania witaminy D3:

  • brak apetytu;
  • nudności;
  • wymioty;
  • zaparcia;
  • nasilone pragnienie;
  • częste oddawanie moczu;
  • niewydolność nerek;
  • wrzody żołądka;
  • zapalenie trzustki;
  • kamica nerkowa;
  • śpiączka.

Objawy wymienione jako ostatnie występują niezwykle rzadko, ale warto mieć ich świadomość.

Witamina D3 to wbrew pozorom bardzo silny lek i dlatego wydawany jest tylko na receptę.

Warto wiedzieć, że witamina D3 w dużych ilościach ma działanie toksyczne, a jej przedawkowanie może doprowadzić do zatrucia i wszelkich związanych z nim konsekwencji.

Ustalenie odpowiedniej dawki witaminy D3 powinniśmy pozostawić doświadczonemu lekarzowi.


Podobne artykuły: