Strona główna / Choroby / Żółtaczka wcześniacza u noworodków – przyczyny, objawy i leczenie

Żółtaczka wcześniacza u noworodków – przyczyny, objawy i leczenie



noworodek światło UV inkubator

Żółtaczka wcześniacza – żółtaczka fizjologiczna nie jest chorobą, ale jej objawem. Pojawia się u 80-90% noworodków przedwcześnie urodzonych. Nie jest zagrożeniem dla ich życia, co nie oznacza, że można ją lekceważyć. Duży odsetek występowania żółtaczki w tej grupie noworodków ma swoje podłoże w ich niedostatecznie rozwiniętym układzie enzymatycznym. Im wcześniak “młodszy”, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia żółtaczki.


Organizm przedwcześnie urodzonego dziecka nie radzi sobie z przekształceniem żółtego barwnika (bilirubiny), powstającego w wyniku gwałtownego wzrostu rozpadu erytrocytów. W rezultacie wartość bilirubiny we krwi przekracza dozwoloną normę, co skutkuje pojawieniem się zażółcenia skóry i błon śluzowych.

Żółtaczka fizjologiczna u wcześniaków pojawia się zazwyczaj już w 1. dobie ich życia i może trwać nawet 2-3 tygodnie (u donoszonego noworodka pojawia się w 2.-3. dobie i trwa ok. 5 dni). Największe nasilenie żółtaczki ma miejsce w 6.-7. dobie życia dziecka. Potem następuje stopniowy spadek.

W przypadku wcześniaków za górną granicę stężenie uważa się poziom 15 mg/dl, przy czym poziom 20-25 mg/dl jest już stężeniem niebezpiecznym, mogącym prowadzić do uszkodzenia mózgu (tzw. kernicterus).

Lekarze określają dozwoloną normę indywidualnie dla każdego wcześniaka, biorąc pod uwagę stan jego zdrowia, wagę i wiek. Im mniejsze dziecko, tym niższe wartości bilirubiny są dozwolone. Wartości bilirubiny, które uważa są za normę w przypadku donoszonego noworodka, są dla wcześniaka niedopuszczalne.

Jakie są przyczyny i objawy żółtaczki wcześniaczej u noworodka?

Wszystkiemu winna jest wątroba, która w chwili narodzin dziecka musi przystosować się do samodzielnej przemiany bilirubiny (do porodu proces ten wspomagało łożysko).

Bilirubina (główny składnik barwników żółci człowieka) powstaje z czerwonego barwnika krwi, tzw. hemoglobiny. Hemoglobina natomiast zostaje uwalniana w procesie rozpadu krwinek czerwonych (erytrocytów), który ma miejsce w śledzionie.

Przy rozpadzie każdej krwinki czerwonej powstaje bilirubina, która transportowana jest wraz z albuminami (białko osocza krwi) w surowicy krwi do wątroby. Jest to tzw. bilirubina wolna (niezwiązana) – jest słabo rozpuszczalna w wodzie, natomiast dobrze rozpuszcza się w tłuszczach. W wątrobie dochodzi do sprzężenia jej z kwasem glukuronowym i powstania bilirubiny związanej – rozpuszczalnej w wodzie. Bilirubina wraz z żółcią trafia do jelit, a następnie jest wydalana na zewnątrz (ze stolcem).

Zdolność wątroby do wychwytywania bilirubiny oraz do wiązania jej z kwasem glukuronowym jest u wcześniaków bardzo słaba. Powstaje tak dużo bilirubiny, że wątroba wcześniaka nie radzi sobie z jej przetworzeniem. Poziom wolnej bilirubiny we krwi gwałtownie się zwiększa, w wyniku czego nieprzetworzony żółty barwnik odkłada się w organizmie dziecka -najczęściej w skórze i w śluzówce – nadając im charakterystyczny żółtawy odcień.

W żółtaczce fizjologicznej w pierwszej kolejności następuje zażółcenie twarzy, tułowia, a następnie dłoni i stóp, natomiast ustępowanie objawów odbywa się w odwrotnej kolejności.

Co może wpływać na podwyższenie stężenia bilirubiny wcześniaka?

  • zaburzona praca jelit;
  • konflikt serologiczny;
  • niedotlenienie;
  • zbyt mała ilość przyjmowanego pokarmu – spowalnia wydalanie bilirubiny;
  • obecne w mleku matki enzymy, które w istotny sposób wpływają na łączenie bilirubiny z kwasem glukuronowym i jej wydalenie ze stolcem;
  • wynaczynienia powstałe podczas porodu;
  • patologiczne podłoże choroby – wywołane wrodzonymi zakażeniami bakteryjnymi lub wirusowymi, a także chorobami genetycznymi, prowadzącymi do dysfunkcji wątroby.

Czy mogą wystąpić powikłania żółtaczki u noworodka?

Żółtaczka u wcześniaków trwa z reguły dłużej niż u noworodków donoszonych i między innymi dlatego czasami może okazać się groźna (choć wcale nie musi tak być). Wcześniaki te są znacznie mniejsze, słabsze i bardziej podatne na różnego rodzaju infekcje i choroby.

wcześniak w inkubatorze

Gdy poziom bilirubiny znacznie przekracza normę, istnieje niebezpieczeństwo, że przedostanie się ona do ośrodkowego układu nerwowego i spowoduje tam nieodwracalne uszkodzenia. Może wywołać encefalopatię bilirubinową (żółtaczkę jąder podkorowych), która prowadzi do rozległych zaburzeń neurologicznych. W takim przypadku nie obędzie się bez transfuzji krwi – trzeba będzie wymienić krew z dużą zawartością bilirubiny na krew “czystą” (bez bilirubiny).

Jak wygląda leczenie żółtaczki u noworodka?

Każdy noworodek (nie tylko wcześniak) musi zostać przebadany pod kątem występowania żółtaczki fizjologicznej. Takie badanie wykonuje się w pierwszej dobie życia (najczęściej między 8 a 12 godziną życia). W tym celu pobiera się próbkę krwi dziecka.

O ile norma nie jest mocno przekroczona, nie potrzeba specjalistycznego leczenia – często żółtaczka ustępuje samoistnie. Należy jedynie odpowiednio nawadniać i karmić noworodka, ponieważ podawanie pokarmów i płynów sprzyja zwiększonemu wypróżnianiu, a więc i wydalaniu bilirubiny z organizmu. W przypadku wcześniaków podaje się dodatkowo płyn dożylnie.

Fototerapia noworodka

Jeśli jednak poziom bilirubiny utrzymuje się na wysokim poziomie i nie spada przez kilka kolejnych dni, specjaliści najczęściej zalecają fototerapię, czyli naświetlanie specjalnym białym, zielonym lub niebieskim światłem (najlepsze jest światło niebieskie).

leżące dziecko w inkubatorze

Dzięki naświetlaniom bilirubina ulega rozkładowi i szybciej zostaje wydalana z organizmu. Nagiego noworodka umieszcza się pod specjalnymi lampami – fototerapia jest skuteczna tylko wtedy, kiedy światło pada na gołą skórę. Oczy dziecka muszą być zakryte specjalnymi okularkami, a noworodkom płci męskiej należy dodatkowo zasłonić jądra. Noworodki układane są raz na brzuszku, raz na pleckach, aby światło padało na całą powierzchnię skóry.

Sesja fototerapii obejmuje kilka seansów naświetleń, po których poziom bilirubiny obniża się, a noworodek nabiera normalnych kolorków.

Luminal

Neonatolog może także zlecić podawanie fenobarbitalu, który przyspiesza metabolizm bilirubiny. Jest to lek dobrze tolerowany przez noworodki – działa uspokajająco i przeciwdrgawkowo. Metoda jest skuteczna, ale niestety działa tylko przy niedużym nasileniu żółtaczki.

Transfuzja krwi noworodka

Gdy poziom bilirubiny jest bardzo wysoki, niezbędna jest transfuzja krwi. Jest to ostateczna metoda leczenia żółtaczki, polegająca na upuszczaniu małymi porcjami krwi dziecka i wpuszczaniu “czystej” krwi (np. od dawcy). Odbywa się to za pomocą cewnika, założonego do żyły pępkowej. Dzięki tej metodzie wcześniak pozbawiany jest nadmiaru bilirubiny, której poziom szybko wraca do normy.


Podobne artykuły: